Η 21η Σεπτεμβρίου στην ιστορία
21 Σεπτεμβρίου 1792
Το τέλος της βασιλείας
Ο Λεοπόλδος Β’ της Γερμανίας βασίλευσε μόλις δυο χρόνια (1790 - 1792). Πρόλαβε να υπογράψει, μαζί με την Πρωσία και τη Ρωσία, μια διακήρυξη κατά της γαλλικής επανάστασης. Πέθανε την 1η Μαρτίου 1792. Σίγουρος διάδοχός του προαλειφόταν ο Φραγκίσκος. Ήταν ανιψιός της Μαρίας Αντουανέτας, γυναίκας του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ της Γαλλίας. Θα τον εξέλεγαν στις 14 του Ιουλίου και το ήξερε. Δεν έκρυβε την πρόθεσή του να τιμωρήσει τους «βάρβαρους εκείνους που ταλαιπωρούσαν τη θεία του». Θέλοντας να προλάβει μεγαλύτερες περιπέτειες, η ηγεσία της γαλλικής επανάστασης κήρυξε, στις 20 Απριλίου, τον πόλεμο κατά της γερμανοουγγρικής συμμαχία, ελπίζοντας σε ουδετερότητα των άλλων βασιλιάδων.
Οι πρώτες μάχες είχαν τραγική κατάληξη για τους Γάλλους αλλά δεν μείωσαν τον ενθουσιασμό τους. Μια επανάσταση στην Πολωνία ήρθε να αποσπάσει την προσοχή των βασιλιάδων της Ευρώπης χαρίζοντας χρόνο στη Γαλλία να αναδιοργανωθεί. Στις 29 Μαΐου, η νομοθετική συνέλευση κατάργησε τη φρουρά του Λουδοβίκου. Ένα βέτο του βασιλιά εξαγρίωσε το λαό που κατέλαβε την αίθουσα της συνέλευσης και τα ανάκτορα του Κεραμικού (20 Ιουνίου). Τα γεγονότα προκάλεσαν αντιδράσεις στο εξωτερικό. Οι βασιλιάδες βιάζονταν να ξεμπερδέψουν με την επανάσταση. Στις 9 Ιουλίου, η συνέλευση κήρυξε τη Γαλλία σε κίνδυνο. Στην επέτειο της Βαστίλης, την ώρα που ο Φραγκίσκος έπαιρνε το στέμμα της Γερμανίας, ο Λουδοβίκος ξαναορκιζόταν στο σύνταγμα, ενώ 500 εθελοντές από τη Μασσαλία έμπαιναν στο Παρίσι τραγουδώντας τον μελλοντικό εθνικό ύμνο (βλ. 24.4.1792). Στις 25 Ιουλίου, μια γερμανική ανακοίνωση απείλησε τη Γαλλία με βαριές κυρώσεις, αν πάθαιναν το παραμικρό ο Λουδοβίκος και η Αντουανέτα. Στο Παρίσι, ο λαός αντέδρασε ζητώντας την κατάργηση της βασιλείας. Στις 10 Αυγούστου, κυρίευσε τα αφύλαχτα ανάκτορα. Η βασιλική οικογένεια ζήτησε καταφύγιο στη συνέλευση, ενώ οι σύνεδροι αποφάσιζαν να συλληφθεί ο βασιλιάς και να προκηρυχτούν εκλογές για Συμβατική Συνέλευση (συντακτική, θα τη λέγαμε εμείς).
Άμεσο αποτέλεσμα ήταν Πρώσοι και Αυστριακοί να βαδίσουν κατά της Γαλλίας. Οι βασιλόφρονες, στο Βερντέν, τους υποδέχτηκαν με ζητωκραυγές. Όμως, η μάχη δόθηκε στο Βαλμί, στις 20 Σεπτεμβρίου. Νίκησε ο γαλλικός στρατός. Την ίδια ώρα στο Παρίσι, οι νεοεκλεγμένοι της Συμβατικής αποφάσιζαν να προχωρήσουν σε θεμελιακές αλλαγές. Την επομένη, 21η Σεπτεμβρίου του 1792, η Συμβατική αποφάσισε την κατάργηση της βασιλείας. Στις 22, ψήφισε την αλλαγή του ημερολογίου. Η μέρα εκείνη ήταν η πρώτη (φθινοπωρινή ισημερία) του πρώτου μήνα του πρώτου χρόνου της δημοκρατίας.
Mε αντεπίθεση, οι Γάλλοι πήραν τη Σαβοΐα (προσαρτήθηκε το Νοέμβριο), τη Νίκαια, τη Βασιλεία, τη Ρηνανία και ολόκληρο το Βέλγιο (προσαρτήθηκαν τον Μάρτιο του 1793). Η τύχη του πρώην βασιλιά κρίθηκε αναπάντεχα: Στα ανάκτορα, βρέθηκε η αλληλογραφία του. Αποδεικνυόταν ατράνταχτα ότι προετοίμαζε εισβολή ξένων στη χώρα. Η δίκη του άρχισε στις 11 Δεκεμβρίου 1792 και τελείωσε με την καταδίκη του σε θάνατο, στις 20 Ιανουαρίου 1793. Ανέβηκε στην γκιλοτίνα, την επομένη, 21 του μήνα. Η Μαρία Αντουανέτα εκτελέστηκε στις 16 Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου.
1327: «Ανακαλύπτεται νεκρός» στο κάστρο του Μπέρκλεϊ όπου βρισκόταν φυλακισμένος, ο βασιλιάς της Αγγλίας, Εδουάρδος Β’. Τον διαδέχτηκε ο 13χρονος γιος του, Εδουάρδος Γ’.
1435: Τέσσερα χρόνια μετά τον μαρτυρικό θάνατο της Ζαν ντ’ Αρκ, ο βασιλιάς της Γαλλίας, Κάρολος Ζ’, υπογράφει την ειρήνη του Αράς, με την οποία παραχωρεί στον Φίλιππο της Βουργουνδίας μεγάλο τμήμα του βασιλείου του. Οι φεουδάρχες της Γαλλίας έμελλε να υποκύψουν στον μονάρχη (Κάρολο Η’) σαράντα χρόνια αργότερα.
1746: Στην Ινδία, μετά από μια σύντομη πολιορκία, οι Γάλλοι με τον Ναύαρχο Λα Μπουρντονέ, παίρνουν το Μαδράς από τους Άγγλους.
1867: Γεννιέται ο Χένρι Λούις Στίμσον, υπουργός Πολέμου των Ηνωμένων Πολιτειών στα 1911 – 1913 και 1940 – 1945, όταν έπεισε τον πρόεδρο Χάρι Τρούμαν να χρησιμοποιήσει την ατομική βόμβα εναντίον της Ιαπωνίας. Πέθανε στις 20 Οκτωβρίου 1950.
1938: Η κυβέρνηση της Τσεχοσλοβακίας υποχρεώνεται από τους Άγγλους και τους Γάλλους να παραχωρήσει τη Σουδητία στη χιτλερική Γερμανία.
1939: Στη Ρουμανία, δολοφονείται από τον φασίστα Άιρον Γκαρντ, ο πρωθυπουργός Αρμάν Καλινέσκου.
1943: Οι Άγγλοι κάνουν απόβαση στην Κω, τη Λέρο και τη Σάμο.
1957: Πεθαίνει ο βασιλιάς της Νορβηγίας, Χάακον Ζ’. Τον διαδέχεται ο γιος του Όλαφ Ε’.
1964: Μετά από 164 χρόνια βρετανικής κυριαρχίας, η Μάλτα ανεξαρτητοποιείται.
1965: Μπαίνουν στον ΟΗΕ η Γκάμπια, οι Μαλδίβες και η Σιγκαπούρη.
1999: Ο γενικός δείκτης τιμών στο Χρηματιστήριο Αθηνών σκαρφαλώνει στις 6.484 μονάδες σημειώνοντας ρεκόρ όλων των εποχών. Δυο μέρες αργότερα, ξεκίνησε πολυετής πτώση.
Η 21η Σεπτεμβρίου στον πολιτισμό
21 Σεπτεμβρίου 1866
Ο Χ. Τζ. Ουέλς
Το πρώτο του έργο, «Η μηχανή του χρόνου», άνοιξε τον δρόμο στη λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας, ενώ «Ο πόλεμος των δύο κόσμων» ήταν το όραμά του για μια πιθανή εισβολή των Αρειανών στη Γη. Ο Χ. Τζ. Ουέλς γεννήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 1866 και εξελίχθηκε σε εξαιρετικό συγγραφέα. Στη Βρετανία όμως έγινε γνωστός κυρίως για τους κοινωνικούς αγώνες του. Ήταν η εποχή που τα μηνύματα του μαρξισμού κατακτούσαν όλο και περισσότερους οπαδούς. Ο Ουέλς ήταν της άποψης ότι οι εργαζόμενοι μπορούσαν να πάρουν την εξουσία ειρηνικά, μέσα από τις δημοκρατικές διαδικασίες. Εργάστηκε γι’ αυτό μαζί με τον Τζέιμς Ράμσεϊ Μακντόναλντ και άλλους, συνδικαλιστές και ανθρώπους των γραμμάτων και της επιστήμης.
Η κοσμοϊστορική απόφαση πάρθηκε από τα εργατικά συνδικάτα της Αγγλίας: Στις 27 Φεβρουαρίου του 1900, προχώρησαν στην ίδρυση του Εργατικού Κόμματος που σκοπό είχε να φέρει τους εργάτες στην εξουσία. Προσχώρησαν σ’ αυτό παγκοσμίου φήμης διανοούμενοι και επιφανείς μαρξιστές. Πρώτος γραμματέας αναδείχθηκε ο Ράμσεϊ Μακντόναλντ. Θα χρειαζόταν ένα τέταρτο του αιώνα ώσπου να πάρει εκλογές. Το Εργατικό κόμμα έμελλε να νικήσει και ο Μακντόναλντ να γίνει πρωθυπουργός στις αναμετρήσεις των ετών 1924, 1929 και 1931. Ως τότε όμως, πολύ νερό είχε κυλήσει στο αυλάκι της ιστορίας και το Εργατικό κόμμα είχε χάσει τις αρχικές ρίζες του.
19 π.Χ.: Πεθαίνει ο μεγάλος Ρωμαίος επικός ποιητής, Βιργίλιος. Το πλήρες όνομά του είναι Πούμπλιος Βιργίλιος Μάρο. Έμεινε γνωστός για το ημιτελές επικό του έργο «Αινειάδα». Είχε γεννηθεί το 70 π.Χ.
1452: Γεννιέται ο Ιταλός μεταρρυθμιστής, Ιερώνυμος Σαβοναρόλα, μέλος του Τάγματος των Δομίνικων. Απομάκρυνε από την εξουσία τον Πέτρο των Μεδίκων κι έγινε κυρίαρχος της Φλωρεντίας κατά την περίοδο 1494 - 97. Καταπολέμησε τη διαφθορά στον κλήρο και στον λαό με σκληρότητα, αφορίστηκε, ανατράπηκε και κάηκε στην πυρά ως αιρετικός το 1498.
1832: Πεθαίνει σε ηλικία 61 ετών ο Σκωτσέζος μυθιστοριογράφος και ποιητής σερ Γουόλτερ Σκοτ. Έγινε γνωστός με τον «Ιβανόη» και το «Φυλαχτό».
1996: Πεθαίνει σε ηλικία 81 ετών, η Αμερικανίδα ηθοποιός, Ντόροθι Λαμούρ, γνωστή για τον ρόλο της στη σειρά ταινιών «Δρόμος», στην οποία πρωταγωνίστησαν ο Μπομπ Χόουπ και ο Μπιγκ Κρόσμπι.
2003: Μετά από 14χρονη εξερεύνηση του Διαστήματος και έπειτα από την 35η περιφορά του γύρω από τον Δία, το διαστημόπλοιο «Γαλιλαίος» καταστρέφεται με τηλεχειρισμό από την ΝΑΣΑ καθώς η πορεία του στη συνέχεια θα ήταν ανεξέλεγκτη.
2006: Σε βαθιά γεράματα, πεθαίνει ο πεζογράφος Τάσος Αθανασιάδης («Οι Πανθέοι», «Η αίθουσα του θρόνου» κ.ά.). Ήταν 93 χρόνων.