29 Σεπτεμβρίου 480 π.Χ.

                                                     Η ναυμαχία της Σαλαμίνας

 

Μετά τη μάχη στις Θερμοπύλες (βλ. 5.8.480 π.Χ.), ο περσικός στρατός προχώρησε και κατάστρεψε την Εύβοια, τη Βοιωτία και την Αττική. Γλίτωσε η Θήβα που ήταν σύμμαχός του Ξέρξη. Γλίτωσαν κι οι Δελφοί, επειδή έδιναν φιλοπερσικούς χρησμούς. Μόνο στους Αθηναίους είπε η Πυθία πως θα τους σώσουν «τα ξύλινα τείχη». Ο Θεμιστοκλής (528 ή 525 - 461 π.Χ.) έπεισε τους συμπολίτες του πως ο χρησμός εννοούσε τα πλοία. Εγκατέλειψαν την πόλη στέλνοντας τα γυναικόπαιδα στην Αίγινα, στην Τροιζήνα και στη Σαλαμίνα. Στην έρημη Αθήνα, έμειναν κάποιοι γέροι που ερμήνευσαν κυριολεκτικά τον χρησμό κι έστησαν ξύλινα τείχη στην Ακρόπολη.

Ο βασιλιάς των Περσών, Ξέρξης, μπήκε με τον στρατό του στην άδεια πόλη, την έκαψε και σκότωσε τους υπερασπιστές στα ξύλινα τείχη. Ο στόλος του αγκυροβόλησε στο Φάληρο. Ο ελληνικός στόλος βρισκόταν στη Σαλαμίνα. Εκεί, ο Σπαρτιάτης Ευρυβιάδης και ο Αθηναίος Θεμιστοκλής τσακώνονταν για το πού έπρεπε να δοθεί η ναυμαχία. Ο καυγάς ήταν οξύς κι ο Σπαρτιάτης σήκωσε το ραβδί του να χτυπήσει τον Αθηναίο. Ο Θεμιστοκλής είπε: «Πάταξον μεν, άκουσον δε» («χτύπα με αλλά άκουσέ με») κι ο Ευρυβιάδης αναγκάστηκε να πειθαρχήσει. Ο Θεμιστοκλής ήθελε να δοθεί η ναυμαχία στα στενά της Σαλαμίνας και διέθετε γι’ αυτό ένα ατράνταχτο επιχείρημα που διόλου δεν είχε να κάνει με τη στρατηγική: Ή η ναυμαχία θα δινόταν εκεί ή θα έπαιρνε τις 180 αθηναϊκές, από τις 310 συνολικά, τριήρεις και θα έφευγε. Ο Ευρυβιάδης προτιμούσε τον Ισθμό της Κορίνθου αλλά δεν μπορούσε να επιβάλει την άποψή του.

Καλού κακού, ο Θεμιστοκλής ειδοποίησε τον Ξέρξη με ένα δούλο του ότι οι Έλληνες σκόπευαν να φύγουν. Ο Πέρσης βασιλιάς έσπευσε να κλείσει τα στενά. Στις 29 Σεπτεμβρίου 480 π.Χ., οι Έλληνες ξεκίνησαν την επίθεση. Τα μικρά κι ευέλικτα ελληνικά πλοία όρμησαν εναντίον των Περσών, ενώ οι πολεμιστές τραγουδούσαν τον παιάνα «Ίτε παίδες Ελλήνων...». Όταν πλησίασαν τα τεράστια και δυσκίνητα περσικά πλοία, σταμάτησαν. Οι άνδρες άρχισαν να κωπηλατούν ανάποδα, υποχωρώντας με τάξη. Ο Ξέρξης νόμισε πως οι Έλληνες φοβήθηκαν μπροστά στον όγκο των πλοίων του κι έπεσε στην παγίδα: Έδωσε το σύνθημα της επίθεσης.

Κωπηλατώντας προς τα πίσω αλλά με τα έμβολα να «βλέπουν» τον αντίπαλο, οι Έλληνες παρέσυραν τους Πέρσες στα στενά. Όταν όλα τα περσικά πλοία συνωστίζονταν στα στενά, ο Θεμιστοκλής έδωσε το σύνθημα για την αντεπίθεση. Τα ελληνικά πλοία έπεσαν πάνω στα πρώτα περσικά, εμβολίζοντάς τα. Από πίσω, έρχονταν τα περσικά που ακολουθούσαν, συγκρούονταν με τα εμβολισμένα και βυθίζονταν. Ως το βράδυ, οι Πέρσες είχαν χάσει διακόσια πλοία κι οι Έλληνες σαράντα. Ο Θεμιστοκλής είχε θριαμβεύσει.

Ο Ξέρξης είδε την καταστροφή καθισμένος σε ένα θρόνο που του είχαν στήσει στο Αιγάλεω. Πήρε τον στρατό του και γύρισε στην Περσία. Στην Ελλάδα, έμεινε να ξεχειμωνιάσει ο Μαρδόνιος. Στις 27 Αυγούστου του 479 π.Χ., έδωσε την καταστροφική γι’ αυτόν μάχη των Πλαταιών. Όσοι Πέρσες σώθηκαν, γύρισαν στην πατρίδα τους. Ο περσικός κίνδυνος είχε περάσει οριστικά. Ο Ξέρξης δολοφονήθηκε το 465 π.Χ. Ο Θεμιστοκλής πέθανε τέσσερα χρόνια αργότερα.

 

106 π.Χ.: Γεννιέται ο Ρωμαίος πολιτικός και στρατηγός, Πομπήιος (Γάιος Πομπήιος Μάγκνους). Κυρίευσε την Ιερουσαλήμ και μπήκε θριαμβευτικά στη Ρώμη το 61 π.Χ. Συγκρούστηκε με τον Ιούλιο Καίσαρα, ηττήθηκε σε πόλεμο το 48 π.Χ. και δολοφονήθηκε την ίδια χρονιά, στην Αίγυπτο.

 

1758: Γεννιέται ο Βρετανός πλωτάρχης, Οράτιος Νέλσον. Νίκησε τους Γάλλους στις κρίσιμες ναυμαχίες του Νείλου (Αμπουκίρ) και του Τραφάλγκαρ, όπου τραυματίστηκε και πέθανε (1805).

 

1911: Η Ιταλία κηρύσσει πόλεμο στην Τουρκία για την κατοχή της Τρίπολης, στη σημερινή Λιβύη. Μέσα στα κέρδη της ήταν και η με κατάληψη αφαίρεση των Δωδεκανήσων από τους Τούρκους.

 

1918: Η Βουλγαρία υπογράφει εκεχειρία με τους συμμάχους στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο.

 

1938: Υπογράφεται η συνθήκη του Μονάχου, αποτέλεσμα της γαλλοαγγλικής πολιτικής κατευνασμού. Η Τσεχοσλοβακία παραδίδεται στον Χίτλερ ανυπεράσπιστη.

 

1941: Στην σφαγή του Μπάμπι Γιαρ, οι Γερμανοί ρίχνουν 33.771 Εβραίους άνδρες, γυναίκες και παιδιά, σε χαράδρα κοντά στο Κίεβο. Η φρικαλεότητα συνεχίστηκε και την επόμενη ημέρα.

 

1943: Γεννιέται ο Πολωνός ηγέτης της «Αλληλεγγύης», Λεχ Βαλέσα.

 

1950: Ο στρατηγός Ντάγκλας Μακ Άρθουρ παραδίδει την Σεούλ στον πρόεδρο της Νότιας Κορέας, Σίγκμαν Ρι.

 

1970: Μετά τον θάνατο του Γκαμάλ Αμπντέλ Νασέρ την προηγούμενη μέρα, ορκίζεται πρόεδρος της Αιγύπτου ο αντιπρόεδρος Ανουάρ Σαντάτ.

 

1993: Ο βετεράνος κομμουνιστής ηγέτης Zωρζ Μαρσέ, ένας απ' τους τελευταίους ορθόδοξους της Ευρώπης, ανακοινώνει ότι παραιτείται, μετά από δύο δεκαετίες στην ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας.

 

Η 29^η Σεπτεμβρίου στον πολιτισμό

 

                                                        29 Σεπτεμβρίου 2003

                                                             Ο Ηλία Καζάν

 

Ο Ηλίας Καζαντζόγλου γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, στις 7 Σεπτεμβρίου 1909. Στα 1913, η οικογένειά του μετανάστευσε στη Μασαχουσέτη των Ηνωμένων Πολιτειών. Έγινε Καζάν. Ο Ηλίας, Ηλία (Elia). Φοίτησε στη δραματική σχολή του πανεπιστημίου Γέιλ. Στα 23 του, μετείχε ως ηθοποιός σε ένα καλλιτεχνικό γκρουπ στη Νέα Υόρκη. Θα έμενε σ’ αυτό ως το 1939 αλλά, από το 1934, σκηνοθετούσε κάποια από τα έργα που ανέβαζαν. Η τέχνη του αναγνωρίστηκε. Από το 1942, σκηνοθετούσε θεατρικά στο Μπροντγουέι. Θεωρήθηκε ο καλύτερος εκφραστής των έργων του Άρθουρ Μίλερ και του Τενεσί Ουίλιαμς. Η σκηνοθεσία του στο έργο «Ο θάνατος του εμποράκου» (1949) τιμήθηκε με βραβείο Τόνι.

Από το 1944, είχε αρχίσει να σκηνοθετεί κινηματογραφικές ταινίες. Προσχώρησε στο φιλελεύθερο κλίμα της εποχής και, στα 1947, ήταν ένας από τους ιδρυτές των Actors Studio. Οι ταινίες «Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν» (1945), «Συμφωνία κυρίων» (1947, Όσκαρ σκηνοθεσίας), «Βίβα Ζαπάτα» (1952), «Στην προκυμαία» (1954, δεύτερο Όσκαρ) άφησαν εποχή.

Το1952, κλήθηκε να καταθέσει στην περιβόητη επιτροπή αντιαμερικανικών υποθέσεων του γερουσιαστή Μακάρθι. Ο καλλιτεχνικός κόσμος τον κατηγόρησε ότι κάρφωσε καλλιτέχνες ως κομμουνιστές. Χρόνια αργότερα, στα 1988, προσπάθησε να υπερασπιστεί τον εαυτό του στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του «Μια ζωή». Μάλλον δεν τα κατάφερε. Η απόφαση της Ακαδημίας Κινηματογράφου να του απονείμει τρίτο Όσκαρ, το 1999, ξεσήκωσε θύελλα. Είχε όμως σκηνοθετήσει σπουδαίες ταινίες: «Το λιμάνι της αγωνίας», «Λεωφορείον ο Πόθος», «Ανατολικά της Εδέμ» (1955), το σπουδαίο αυτοβιογραφικό «Αμέρικα, Αμέρικα» (1964) κ.λπ. Πέθανε στη Νέα Υόρκη, στις 29 Σεπτεμβρίου 2003, σε ηλικία 94 χρόνων.

 

1918: Πρεμιέρα στο Λονδίνο του έργου «Οι πλανήτες» του Γκουστάβ Χοστ. Διευθύνει ο μαέστρος σερ Άντριαν Μπουλτ.

 

2009: Το διαστημόπλοιο Messenger περνά 228 χμ από τον Ερμή και αποκαλύπτει ότι ο πιο κοντινός στον Ήλιο πλανήτης είναι σιδερένιος: Κρύβει συμπαγή σιδερένιο πυρήνα και διαθέτει μεγάλες ποσότητες σιδήρου στην επιφάνειά του.

 

2009: Πεθαίνει η ηθοποιός Σπεράντζα Βρανά (Ελπίδα Χωματιανού). Είχε γεννηθεί στις 6 Φεβρουαρίου 1932.